სიახლეები 24.05.2021 » Files.Pirveli.Ge
 
Информация к новости
  • Просмотров: 3056
  • Автор: admin
  • Дата: 24 მაი 2021
24 მაი 2021

რა არის ყრდელი?

Категория: სტატიები

რა არის ყრდელი?


მას შემდეგ, რაც ლუნა მაზიაშვილმა ყრდელის ბიზნესი დაიწყო და კარლსრუეში გამართულ მებოსტნეობის საერთაშორისო ფორუმზე უცხოელებიც დააინტერესა, ინტერესი საქართველოში ამ მცენარის მიმართ, რომელსაც ამ სახელით თითქმის არავინ იცნობდა, ერთიორად გაიზარდა.

სერიალ ჩემი ცოლის დაქალებში გამოჩენილი ახალი პერსონაჟის, ლუნა (მთვარისა) მაზიაშვილისა და მის მიერ ექსპორტზე გატანილი ყრდელის პოპულარობამ, ალბათ, სერიალის შემქმნელთა მოლოდინსაც გადააჭარბა. ბევრმა მიაშურა გუგლის საძიებო სისტემას იმის გასაგებად, თუ რა მცენარეა ყრდელი, რომელიც სალათებში აქტიურად გამოიყენება და რომელიც, თურმე, ღორჯოსაც უხდება.

პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელმა, გიორგი კეკელიძემ ფეისბუკზე დაწერა, რომ ბიბლიოთეკის გიგანტურ ელექტრონულ რესურსებში, ყველაზე მეტი ნახვა, ბოლო ორი დღეა, ყრდელს აქვს.

სწორედ პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ონლაინ, ბოტანიკურ ლექსიკონში წერია, რომ ყრდელი არის იგივე სალათა, დიახ, სალათა, რომელიც ხილ-ბოსტნეულის მაღაზიებსა და ბაზრობებზე იყიდება და რომელსაც ძალიან ხშირად მივირთმევთ.

მცენარეს ლათინურად ეწოდება Lactuca sativa (მეორენაირად Lettuce) და მისი არაერთი სახეობა არსებობს.

ვიკიპედიის მიხედვით, სალათა (Lactuca sativa), იგივე ყრდელი, ერთწლოვანი ბოსტნეული მცენარეა რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. კულტურაში გავრცელებულია თითქმის ყველგან. იზრდება ველურადაც. სალათა ჯერ ივითარებს ფოთლებს ფესვიდანვე, შემდეგ - ძლიერ განტოტვილ საყვავილე ღეროს, რომლის სიმაღლე 60-120 სმ-ს აღწევს. ის სიცივეგამძლე, სინათლისა და ტენის მოყვარული მცენარეა, იყენებენ საჭმელად. შეიცავს C, B, PP და სხვა ვიტამინებს, კაროტინს, რკინისა და ფოსფორის მარილებს. ყრდელის სახესხვაობებია ფოთლოვანი სალათა, თავიანი სალათა და რომენის სალათა.

საქართველოში უმეტესად ფოთლოვანი სალათის ადგილობრივი ფორმებია გავრცელებული. სალათა მრავლდება თესლით, ზოგჯერ ჩითილით.
ცნობილია ყრდელის ველური ჯიშიც, რომელსაც ქართულად ველის ყრდელი, ლათინურად კი Lactuca Serriola ეწოდება. ბოტანიკური ლექსიკონის მიხედვით, ველის ყრდელს სხვანაირად ღორის ქადას ეძახიან. როგორც ჩანს, ეს მცენარე საქართველოს თითქმის ყველა კუთხეშია გავრცელებული, რადგან მას სხვადასხვა მხარეში სხვადასხვა სახელი აქვს:

კახური, ქიზიყური – ქადუნა;
ხევსურული – ხარნია;
თუშური – ხარნუყა;
ზემოიმერული – ბატიკბილა, ხავარტა;
ლეჩხუმური – ბატიბალახი;
აჭარული – ნარკოკობა;
მესხური – ბატისასუქა;
სულხან-საბა–ორბელიანი – ხასი, ველის ყრდელი;
მეგრული – ბჟალე;
სვანური – მგლჯა;
ამავე ლექსიკონის მიხედვით, ველის ყრდელის სხვა სინონიმებია: ბატიბალახი, ბატიკბილა, ბატისასუქა, ნარკოკობა, ქადუნა, ხარნუყა, ხავარტა, ხარნია, ხასი, ყროლა.
Информация к новости
  • Просмотров: 2801
  • Автор: admin
  • Дата: 24 მაი 2021
24 მაი 2021

"საიდუმლო სერობის" აქამდე უცნობ საიდუმლოს ფარდა აეხადა

Категория: სტატიები


"საიდუმლო სერობის" აქამდე უცნობ საიდუმლოს ფარდა აეხადა

60

ყველა თქვენგანმა იცის ალბათ ლეონარდო დავინჩის ნახატი "საიდუმლო სერობა", რომელსაც წმინდა მნიშვნელობა აქვს. როგორც ლეონარდოს სხვა დანარჩენი უამრავი ნახატი იდუმალი და დღემდე ამოუცნობია, სწორედ იგივე ხასიათს ატარებს "საიდუმლო სერობის" ნახატიც და სიმბოლოებსა და ფარულ შეტყობინებებს შეიცავს.


 


ცოტა ხნის წინ ამ ლეგენდარული ნახატის რესტავრაცია დასრულდა, რისი წყალობითაც ნათელი მოეფინა ძალიან ბევრ რამეს, რომ მას დიდი ისტორიული დატვირთვა აქვს, თუმცა ბოლომდე ჯერ მაინც არაა ფაქტები ცნობილი.


 


ლეონარდო და ვინჩი ერთ-ერთი ყველაზე იდუმალი ხელოვნების ოსტატია ისტორიაში. იმასაც ამბობენ, რომ ის ღვთისმგმობელია და სული მიყიდა ეშმაკს, თუმცა მიუხედავად ამისა, დიდი იტალიელი მხატვრის გენიალურობაში ეჭვი არავის შეპარვია.


image


 


დაუჯერებელია, თუმცა მონუმენტალური ნამუშევარი "საიდუმლო სერობის" შესრულება 1495 წელს მილანის ჰერცოგის ლუდოვიკო სფორცას შეკვეთით დაიწყო. მიუხედავად იმისა, რომ ჰერცოგი ცნობილი იყო თავაშვებული ხასიათითა და ცხოვრებით, ძალიან მოკრძალებული და ღვთისმოსავი მეუღლე ჰყავდა სახელად ბეატრისი, რომელსაც ლუდოვიკო ძალიან დიდ პატივს სცემდა. სამწუხაროდ, როდესაც ჰერცოგს უფრო გაუმყარდა გრძნობა მეუღლის მიმართ, ბეატრისი მოულოდნელად გარდაიცვალა. ღრმა მწუხარებას მიეცა ჰერცოგი და 15 დღის განმავლობაში არ გამოსულა საკუთარი ოთახიდან, სწორედ ამ გარემოებამ– მეუღლის სიკვდილმა აიძულა ის, მისი უკანასკნელი სურვილი აესრულებინა და ცნობილ იტალიელ მხატვრას ლეონარდო და ვინჩს შეუკვეთა "საიდუმლო სერობა" დაეხატა. აქვე მინდა გითხრათ, რომ ჰერცოგი ლუდოვიკო მოექცა სასიკეთოდ და თავაშვებულ ცხოვრებას შეეშვა.





უნიკალური ნახატი "საიდუმლო სერობა" 1498 წელს დაასრულა და ვინჩმა. სურათის პარამეტრები 880–460 სმ–ზეა, ამიტომ მისი ნახვა უკეთესია 9 მეტრი მოშორებითა და 3, 5 მეტრი სიმაღლიდან. ლეონარდომ ტილოს შქმნისას ისარგებლა კვერცხის ტემპერათი, რამაც 20 წლის შემდეგ ნახატის განადგურება იწყო.


imageimage


 


ცნობილი ფრესკა მდებარეობს მილანში Santa Maria delle Grazie–ს ეკლესიაში. ხელოვნებათმცოდნეებისა და მხატვარების თქმით ტილოზე გამოსახულია ის ჭურჭელი და მაგიდა–სკამებით, რომელსაც ეკლესიაში ნამდვილად იყენებენ.






საინტერესო ფაქტები:  


 


1. ტილოზე გამოსახული მოციქულების არსებობა ყოველთვის სადავო იყო. არსებული წარწერეით თუ ვიმსჯელებთ, ესენი არიან– ბართლომე, იაკობ უმცროსი, ანდრია, იუდა, პეტრე, იოანე, თომა, იაკობ უფროსი, ფილიპე, მეთიუ, თადეოზი და სიმონ მოშურნე.


imageimage


 


2. ბევრი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ ტილოზე ასახულია წმინდა ზიარება, რადგან იესო პურსა და ღვინოზე მიუთითებს ხელებით.





3. ისტორიული წყაროებიდან თუ არა, სახელმძღვანელოებიდან მაინც გეცოდინებათ, რომ და ვინჩმა ნახატის შესრულებისას იესოსა და იუდას დასახატად ერთი და იგივე ადამიანი გამოიყენა.


 


ერთხელ და ვინჩმა ეკლესიაში დაინახა ახალგაზრდა ყმაწვილი მგალობელთა გუნდიდან, რომელიც იმდენად სუფთა სულის იყო და კეთილი, რომ მოინდომა იესოს სახად დაეხატა. უკანასკნელი პროტოტიპი, ვისი დახატვაც ვერ მოახერხა მხატვარმა, იყო იუდა. იესოს დახატვიდან მხოლოდ სამი წლის შემდეგ დაიწყო და ვინჩმა იტალიის ქუჩებში ხეტიალი, რათა იუდას პროტოტიპისთვის მიეგნო და აი ერთ საღამოსაც მან იპოვა ქუჩის ერთ კუთხეში მწოლიარე ლოთი, რომელიც წაიყვანა სახელოსნოში. ლოთიც მორჩილად და ბარაბაცით გაჰყვა, თუმცა მისთვის სრულიად გაურკვეველი იყო ეს ყველაფერი.


 


დაასრულა რა და ვინჩიმ იუდას დახატვა, ლოთი წამოდგა, მიუახლოვდა ნახატს და ამტკიცებდა, რომ ეს უკვე ნანახი ჰქონდა, რომ სამი წლის წინ, როდესაც ტაძრის გუნდში გალობდა, ვიღაცამ ის უკვე დახატა იესოს სახად.


 


image



 


ეს მტკიცებულება კი მეტაფორაა, რადგან სიკეთე და სიბოროტე ერთმანეთისგან ერთ ნაბიჯშია.






4. ყველაზე სადავო ტილოზე კი არის პიროვნება, რომელიც იესოს მარჯვენა გვერდით ზის. მოსაზრების თანახმად ის მარიამ მაგდალინელია და არა იესოს რომელიმე მოციქულთაგანი. სუფრასთან კი მისი მდებარეობა მიუთითებს იმ ფაქტს, რომ ის იესოს კანონიერი მეუღლე იყო, რადგან ნახატზე მათი მდგომარეობა ქმნის ასო M-ს, რაც matrimonio-ს აღნიშნავს, ანუ ქორწინებას.


imageimage


 


5. სხვა ისტორიკოსების თქმით კი მოციქულების განლაგება მხატვარმა შემთხვევით არ გააკეთა, ისინი ზოდიაქოს ნიშნის მიხედვით დახატა. ამ ლეგენდის თანახმად ჰოროსკოპის მიხედვით იესო იყო თხის რქა, მისი მეუღლე მარიამ მაგდალინელი კი ქალწული.






6.   ასევე აღსანიშნავი ფაქტია ის, რომ მეორე მსოფლიო ომის დროს დარბეული იქნა ტაძარი და შესაბამისად ჩამოშლილი მისი ყველა კედელი გარდა იმ კედლისა, სადაც "საიდუმლო სერობის" ფრესკა იყო შესრულებული. მანამდე კი, 1566 წელს ტაძრის ბერებმა ფრესკის კედელზე გააკეთეს გასასვლელი კარი, რომელიც მოციქულებს ფეხებს უკვეთდა. მოგვიანებით კი მხსნელის თავზე მილანის გერბი დაკიდეს. მე-ХVII საუკუნის დასასრულს კი ამ ადგილს ცხენების თავლა გააკეთეს.






7.   განხილვაში იყო ასევე სადილი, რომელიც მაგიდაზე ეწყო და რომ იუდასთან "და ვინჩიმ" დახატა მიმობნეული მარილი და ცარიელი თეფში. რაც ყველაზე ცუდ მაგალითად მოიაზრებოდა.





8. თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ ლეონარდო და ვინჩი იყო ათეისტი, ეს ყველა მტკიცებულება ჰიპოთეზა უფროა, ვიდრე ფაქტი.


^